کاشی سنتی زرین فام، تجلی شکوه هنر ایرانی

0
204
کاشی سنتی زرین فام، تجلی شکوه هنر ایرانی
کاشی سنتی زرین فام، تجلی شکوه هنر ایرانی

کاشی سنتی بدون شک یکی از اجزای تاثیرگذار در معماری ایرانی-اسلامی است. کاشی زرین فام یکی از بارزترین نمونه های مصالح فاخر است که در جای جای این سرزمین و در پیکره بناهای شکوهمند بجامانده استفاده شده است. این نوع کاشی سنتی به سبب زیبایی چشم نواز همواره مورد توجه محققان هنر و معماری بوده است.

کاشی های زرین فام یا کاشی های طلایی، در کنار سایر انواع کاشی نظیر، معرق، معقلی و یا مشبک برای اولین بار در بناهای پس از اسلام به کار رفته اند.
این کاشی ها در اشکال متفاوت هندسی نظیر چهارگوش، چند ضلعی، ستاره هشت پر، شش پر، صلیبی و یا اشکال دایره ای ساخته شده اند. بدنه این کاشی ها همواره به دو شکل تخت یا خشتی با سطح برجسته تولید می شوند. از زیباترین نمونه های خشتی برجسته می توان از کاشی های نقش برجسته تخت سلیمان و مرقد امام رضا علیه السلام نام برد.

تاریخچه

در دوره تاریخی پس از حمله مغول به ایران، علیرغم ویرانی های زیادی که سرزمین مان متحمل شد، صنعت کاشی سازی رشد و شکوفایی زیادی را تجربه کرد. قدیمی ترین نمونه های کاشی زرین فام، مربوط به قرون ششم و هفتم هجری قمری می شود که در موزه های مشهور جهان موجود است.

رنگ های بکار رفته در کاشی های ایرانی، مانند مشکی، سفید، قرمز با استفاده از لایه های نازک طلا، در میان نمونه های کاشی سایر کشورها منحصر بفرد است.

بدین سبب کاشی های سنتی زرین فام، در بردارنده بخش قابل توجهی از تاریخ معماری با شکوه ایرانی-اسلامی است.

در فاصله قرون نهم تا دوازدهم هجری، ساخت این نوع کاشی به روش های جدیدتر به بالاترین کیفیت خود رسید.

زرین فام

زرین فام به فن رو لعابی گفته می شود که در نتیجه آن شاهد ایجاد یک لایه فلزی طلا مانند با درخششی قوس و قزحی و بسیار چشم نواز خواهیم بود. استفاده از لعاب زرین فام معروف ترین روش در تزئینات کاشی در تاریخ معماری ایران بوده است. لایه مذکور در طیف رنگ های مختلفی مانند نقره ای، زرد، نارنجی، قرمز، سبز کم رنگ، قهوه ای و غیره بر روی لعاب از پیش پخته شده ایجاد می شود. شیوه کار بدین صورت است که پس از استفاده از لعاب سفید بر روی کاشی و پخت اولیه لعاب لایه نازکی از ترکیبات مختلف نقره و مس و همچنین گل اُخری بر روی لعاب پخته شده قرار می گیرد.

ترکیبات یاد شده پس از حرارت دهی مجدد در غیاب اکسیژن و در اثر شکست مولکولی بصورت لایه نازک فلزی بر روی سطح لعاب می نشیند. در مرحله بعد و پس از سرد شدن و تمیز شدن، قطعه کاشی با درخشندگی فلزی و شفافیت ظاهر می شود. نوع رنگ ایجاد شده به عواملی همچون میزان ترکیب پیگمنت ها، میزان و مدت احیا و همچنین طول مدت سرد شدن کاشی بستگی دارد.

نقش های به کار رفته بر روی کاشی های سنتی زرین فام در طول دو دوره تاریخی، کاملا” متفاوتند. در دوره بعد از مغول، دوره ایلخانیان، نقوش اسلامی جای پیکره های انسانی را گرفتند و استفاده از این کاشی در بناهای مذهبی رواج یافت.

کاشی کاری گنبد سلطانیه

در حال حاضر، کارشناسان و پژوهشگران ایرانی، موفق شده اند نمونه های بسیار خوبی از کاشی های زرین فام را تولید کنند. این نمونه ها که با همان روش های مرسوم پیشینیان، ساخته می شود، در مرمت بناهای تاریخی مهمی از جمله گنبد سلطانیه مورد استفاده قرار گرفته است.

این در حالی است که هنوز رمز و رازهای فراوانی در ساخت این نوع کاشی ارزشمند و منحصر بفرد تاریخی ایران وجود دارد.

امروزه شرکت های ایرانی، با کمک هنرمندان صنایع دستی کاشی زرین فام را تولید می کنند. برای ساختن این نوع کاشی به گِل سفال گری، ماده گدازنده و سنگ چخماق می افزایند تا محصول شان محکم و نیازمند به درجه پخت کمتر باشد. سپس روی ظرف را با لعاب سفید قلع می‌پوشانند و پس از حرارت دادن، روی آن را با کلراید فلزات، نقاشی می‌کنند و تا حد ذوب شدن در کوره قرار می‌دهند. آنها سپس با ایجاد دود در کوره شرایط احیاء را فراهم می‌کنند تا نقوش به رنگ قهوه‌ای و سپس طلایی یا سبز شود.

این کاشی نفیس در چهار گروه کاشی زرین ‌فام ناودانی، کاشی نیم ستونیِ زرین ‌فام، کاشی قالبیِ برجسته و کاشی های ستاره‌ ای و هشت ضلعی طبقه بندی می شود.

برای آشنایی با فروشندگان و عرضه کنندگان انواع کالای ساختمانی و مشاهده جزییات محصولات به سایت خوگرپلاس وارد شوید.

تحریریه خوگرپلاس

LEAVE A REPLY

Please enter your comment!
Please enter your name here