مؤسسه تحقیقات جنگلها و مراتع کشور

0
165
مؤسسه تحقیقات جنگلها و مراتع کشور
مؤسسه تحقیقات جنگلها و مراتع کشور

مؤسسه تحقیقات جنگلها و مراتع کشور به عنوان متولی تحقیقات منابع طبیعی ایران، فعالیتهای علمی پژوهشی خود را در ۱۱ بخش تحقیقاتی و متجاوز از ۵۰ گروه و زمینه تخصصی در حوزه تحقیقات جنگل، علوم چوب و کاغذ، مرتع، گیاه‌شناسی، بیابان‌زدایی، صنوبر، گیاهان دارویی ، حمایت و حفاظت، ژنتیک و فیزیولوژی گیاهی، بانک ژن و مکانیزاسیون منابع طبیعی و در سطح ۲۹ مرکز تحقیقات استانی و ۸۸ ایستگاه ملی و منطقه‌ای سازماندهی نموده است.

بخش تحقیقات علوم چوب و فرآورده های آن

علم چوب و فرآورده های آن یکی از علوم منحصر به فرد بوده که هم با بیولوژی و هم با مقولات فنی و صنعتی سرو کار دارد چرا که از یک سو چوب ماده طبیعی سازنده تنه درختان بوده که مستلزم شناخت بیولوژیک و بیوشیمیایی از آن است و از سوی دیگر چوب کاربردهای بسیار زیادی از ساخت ساختمان چوبی گرفته تا تولید صدها محصول صنعتی حاصل ازفرآیندهای تبدیل شیمیایی، مکانیکی و فیزیکی دارد. در این میان روز به روز محصولات جدیدی از چوب ابداع و توسعه می یابد به طوری که سهم قابل توجهی از اشتغال در بخش صنعت و تولید ناخالص ملی کشورهای جهان بویژه کشورهای توسعه یافته را به خود اختصاص داده است. شایان ذکر اینکه همواره تحقیقات نقش اصلی و کلیدی را در توسعه این علم، همچون سایر علوم ایفا نموده است. در ایران که با کمبود منابع جنگلی روبروست بایستی از چوب حاصل از منابع جنگلی داخلی و از محل واردات به صورت اصولی و درست استفاده نمود. همچنین استفاده از مواد لیگنوسلولزی حاصل از منابع غیرچوبی و پسماندهای کشاورزی برای توسعه اقتصادی صنعت چوب و کاغذ کشور ضروری است. این امر تاثیر به سزایی در کاهش فشار بر منابع طبیعی و درنتیجه تحقق توسعه پایدار دارد.

بخش تحقیقات علوم چوب و فرآورده های آن در موسسه تحقیقات جنگلها و مراتع کشور از سال ۱۳۶0 بدین سو با استفاده از پژوهشگران مجرب و تجهیزات آزمایشگاهی مناسب، همگام با انستیتوهای پژوهشی کشورهای پیشرفته جهان در مسیر توسعه علوم چوب و فرآورده های آن به امر پژوهش پرداخته و به دستاوردهای مهمی نائل آمده است. این بخش از پیشگامان امر تحقیق در زمینه علوم چوب و فرآورده های آن در کشور بوده به طوری که ضمن انجام ده ها پروژه و طرح تحقیقاتی، در همکاری با دانشگاههای کشور به امر تربیت نیروی متخصص در قالب اجرای پروژه های دانشجویی کمک شایان توجهی نموده است. در حال حاضر نیز این بخش ضمن انجام تحقیقات بنیادی و کاربردی معمول تلاش دارد درقالب اجرای طرح های خاص به بر طرف سازی معضلات بخش صنعت نیز کمک نماید.

اهداف قطب علمی تحقیقات فراورده‌های مرکب چوبی

در طی چند سال گذشته همگام با کاهش حجم چوب قابل برداشت از جنگلهای صنعتی شمال کشور، چندین واحد تولید کننده محصولات چوبی و کاغذی به ویژه در شمال کشور به بهره برداری رسیده و تقاضا برای مواد اولیه چوبی را افزایش داده اند. واحدهای صنعتی برای فائق آمدن بر کمبود ماده چوبی مورد نیاز از راهکارهای متعددی سود جسته اند تا بتوانند روند تولید محصول و توانائی رقابتی خود را در بازار حفظ نمایند. یکی از سیاست های اعمال شده در این مورد معرفی گونه های سریع الرشد به منظور مقابله با کمبود شدید چوب بعنوان ماده اولیه این دسته از صنایع می باشد.

ایران کشوری است که تنها حدود ۵/۷ درصد آن توسط جنگل پوشیده شده و بدین خاطر کشور ما در زمره کشورهایی با پوشش جنگلی کم (LFCCs) قرار می گیرد و از نظر تولید چوب قادر به تامین مواد اولیه مورد نیاز کارخانه های تولید کننده چوب و کاغذ نمی باشد.همچنین با توجه به سیاست های اتخاذ شده از سوی سازمان جنگلها در زمینه حفظ و صیانت از جنگلهای شمال کشور، میزان نشانه گذاری و برداشت چوب در سالهای گذشته، سیر نزولی داشته و برداشت چوب از جنگلهای کشور کاهش یافته و کارخانه های صنایع چوب و کاغذ کشور با کمبود ماده اولیه روبرو هستند. بعنوان مثال کارخانه های تولید کننده تخته خرده چوب  (Particleboard) کشور در سال های اخیر تلاش قابل وصفی را برای رسیدن به مرز تولید ۸۰۰۰۰۰ متر مکعب در سال را داشتند که به لحاظ کمبود مواد اولیه هیچگاه به این رکورد دست نیافتند. این در حالی است که کشور همه ساله حدود ۱۰۰ میلیون دلار صرف واردات این محصول ( تخته خرده چوب ) و محصول مشابه (MDF)  می کند ( FAOSTAT 2008) همچنین همه ساله ایران مبادرت به واردات حداقل ۵۵۰۰۰۰ تن انواع کاغذ می کند که این امر خروج مقادیر قابل توجهی ارز از کشور را باعث می شود به طوری که تنها در سال ۱۳۸۷ حدود ۲۴۰۰۰۰ تن کاغذ بسته بندی و کارتن به ارزش ۱۲۶ میلیون دلار (مجله صنایع چوب و کاغذ- شماره ۴۳) وارد کشور شده است و این در حالی است که صنایع چوب و کاغذ جزء صنایع با قدمت ۴۰ -۵۰ ساله در کشور هستند. واردات چوب اجبارا” به خاطر کمبود مواد اولیه کارخانه های تولیدی است و محدودیت های تکنولوژیکی آن قابل چشم پوشی است. در این راستا ماده لیگنوسلولزی گونه های مختلف چوبی و غیر چوبی ممکن است این قابلیت را داشته یاشد تا از آن در رفع نیاز صنایع چوب و کاغذ استفاده کرد. به همین منظور شناسایی کامل خصوصیات بنیادی و کاربردی مواد لیگنوسلولزی جهت استفاده بهتر از آنها و توصیه موارد کاربرد اصولی کاملاً ضروری است.

بخش تحقیقات علوم چوب و فرآورده های آن

تحقیقات علوم چوب و فرآورده های آن در موسسه تحقیقات جنگلها و مراتع کشور شامل 4 گروه می شود:

گروه تحقیقات فیزیک و مکانیک چوب و فرآورده های چوبی

الف: زیرگروه آناتومی و بیولوژی چوب

این زیرگروه در تحقیقات بنیادی شناخت ویژگی های ماده اولیه چوبی و غیر چوبی و جمع آوری اطلاعات مورد نیاز فعالیت دارد. این گروه تحقیقاتی با در اختیار داشتن تجهیزات لازم طی سالیان گذشته فعالیت‌های گسترده‌ای داشته و در حال توسعه و گسترش فعالیت‌ها و جذب تجهیزات مدرن‌ و جدیدتر است. این امکان مهیا است تا با توجه به کمبود منابع چنگلی پروژه های جدیدی با همکاری بخش صنعت حتی به صورت بین المللی با سایر کشورها طرح مشترک به اجرا درآید.

ب: زیرگروه فیزیک و مکانیک چوب

این زیرگروه در زمینه شناخت ویژگی های مکانیکی و کاربردی چوب و محصولات چوبی و کاغذ در حال فعالیت بوده از جمله گروه‌های تحقیقاتی بخش تحقیقات علوم چوب و فرآورده‌های آن است که از اوایل تشکیل بخش فعالیت داشته و اطلاعات کاربردی در مصرف بهینه چوب را جمع آ وری و در اختیار سازمانها و مؤسسات مربوطه قرار می‌دهد .

گروه تحقیقات توسعه صنایع و فرآورده های مرکب چوب

این گروه تحقیقاتی با در اختیار داشتن تجهیزات مدرن و نیمه صنعتی در زمینه محصولات اوراق فشرده چوبی شامل فرآورده های خرده چوب، تخته فیبر نظیر تخته فیبر با دانسیته متوسط  (MDF)، تخته‌های عایق، تخته رشته، تخته چندلایه، چوب‌های لایه‌ای، کامپوزیت‌های الیاف چوب / پلیمر، چوب گچ، چوب سیمان و سایر تخته‌های چندسازه به تحقیقات بنیادی، کاربردی و توسعه‌ای فرآیندها و تکنولوژیهای صنایع چوب پرداخته و از طریق ترکیب و تلفیق نیروی انسانی کارآمد و تجهیزات مدرن جوابگوی نیازهای تحقیقاتی سازمان‌ها و مؤسسات اجرائی و کارخانه‌های تولیدی است.

گروه تحقیقات شیمی چوب و خمیر کاغذسازی

این گروه در زمینه تحقیقات بنیادی، کاربردی و توسعه‌ای فعال می‌باشد و مانند سایر گروههای تحقیقاتی در راه گسترش فعالیت‌های تحقیقاتی، تکمیل اطلاعات در زمینه مصرف مواد چوبی و غیرچوبی در تولید کاغذ و محصولات کاغذی کشور گام بر می‌دارد. در آزمایشگاه تحقیقات شیمی چوب آزمایشات مربوط به اندازه‌گیری ترکیبات شیمیایی چوب نظیر اندازه گیری سلولز، لیگنین، مواد استخراجی و خاکستر انجام می‌شود.

گروه تحقیقات حفاظت و اصلاح چوب

گروه تحقیقات حفاظت و اصلاح چوب دست اندرکار یکی از مقوله‌های خیلی مهم و با اهمیت بررسی وضعیت دوام چوب، استفاده بهینه از چوب و محصولات چوبی و لیگنوسلولزی است. مواد لیگنوسلولزی در معرض تخریب عوامل بیولوژیک و زنده بوده و استفاده نامناسب بر شدت آن می‌افزاید.

نشریه تخصصی خوگرپلاس امیدوار است با نشر مقالات تخصصی و ارتباط تنگاتنگ و همکاری با دانشگاه ها و مراکز علمی و تحقیقاتی بتواند خلاهای موجود در این صنعت را تا حد زیادی پر کند.

LEAVE A REPLY

Please enter your comment!
Please enter your name here